|
|
CD-rom Eén
van ons De vervolging
van Sinti en Roma, homoseksuelen, Jehova's Getuigen en gehandicapten tijdens
de Tweede Wereldoorlog |
|||||
|
De Joden waren het belangrijkste doelwit van de genocide
van de nazi’s. De overweldigende meerderheid van de slachtoffers was joods.
De cd-rom vertelt het verhaal van vier groepen mensen die ook slachtoffer
waren van het nazisme. Tienduizenden mannen, vrouwen en kinderen van de Sinti- en
Romavolken werden in Duitsland en de bezette gebieden om het leven gebracht. De nazi’s veroordeelden de homoseksuelen als ‘sociaal
afwijkend’. Veel homoseksuelen belandden in gevangenissen of
concentratiekampen. Kort nadat Hitler de macht had overgenomen, begonnen de |
|
|||||
|
|
‘Eén van ons’ bevat een uitvoerig programma op cd-rom voor
leerlingen uit de bovenbouw van Havo, VWO en Gymnasium. De onderdelen
zijn sterk gericht op zelfstandig onderzoek en verwerking. Met aandacht voor
de thematiek van vooroordelen. Ook is een handleiding voor docenten
opgenomen. De cd-rom is informatief, geïllustreerd met kaarten, foto’s,
tekeningen, videofragmenten, radio-opnamen en indrukwekkende levensgeschiedenissen. De Cd-rom ‘Eén van ons’ is samengesteld en
technisch gerealiseerd door Rob Elsas. Met medewerking van Lutz van Dijk en
Matthias Heyl. De projectleiding was in handen van Ido Abram van het APS in
Utrecht. |
|
||||
|
nazi’s al met het doorvoeren van hun ideeën over een
biologisch ‘pure’ bevolking. Meer dan 200.000 geestelijk en lichamelijk
gehandicapte personen werden vermoord. Anders dan de joden en de Sinti en Roma, die vervolgd
werden vanwege hun afkomst, hadden de Jehova’s Getuigen de mogelijkheid om
aan vervolging te ontkomen door hun godsdienstige overtuiging prijs te geven.
Velen deden dit niet en overleefden de vervolging niet. ‘Eén van ons’ bevat een uitvoerig programma op
cd-rom voor leerlingen uit de bovenbouw van Havo, VWO
en Gymnasium. De onderdelen zijn sterk gericht op
zelfstandig onderzoek en verwerking. Met aandacht voor de thematiek van
vooroordelen. Ook is een handleiding voor docenten opgenomen. De cd-rom is informatief, geïllustreerd met kaarten, foto’s, tekeningen,
videofragmenten, radio-opnamen en indrukwekkende levensgeschiedenissen. Kosten € 19,- (exclusief verzenkosten) |
||||||
|
Bespreking: In 1997 verscheen bij het APS in Utrecht het lessenpakket 'Een
van Ons' over de Holocaust. Dit ging vooral over de vervolging van de joden
in de Tweede Wereldoorlog, maar er werd daarin ook al aandacht besteed aan de
vervolging van Sinti en Roma, homoseksuelen, Jehovah's Getuigen en geestelijk
en lichamelijk gehandicapten. Als aanvulling op dit pakket is een nieuwe
Cd-rom verschenen die zich richt op deze vier vervolgde groepen en los van
het lessenpakket te gebruiken is. Jodenvervolging
Aangezien de joden
het belangrijkste doelwit waren van de genocide van de nazi's, was de
overweldigende meerderheid van de slachtoffers in de vernietigingskampen joods.
Van de negen miljoen Europese joden werden er zes miljoen vermoord. In de
honderden dwangarbeid- en concentratiekampen die geen gaskamers hadden, waren
echter ook personen met allerlei andere achtergronden te vinden. De
gevangenen moesten een driehoek in een kleurcode op hun jasje dragen, zodat
de bewakers en officieren in het kamp in één oogopslag konden zien wat de
achtergrond van iemand was. |
||||||
|
|
||||||
|
|
||||||
Sterren en driehoeken
Joden droegen een Davidsster: een ster met zes
punten, symbool van het joodse geloof. Meestal was die geel gekleurd.
Politieke gevangenen, zoals communisten, socialisten en vakbondsmensen,
droegen een rode driehoek. Gewone misdadigers droegen groen. Sinti en Roma en
andere mensen die door de nazi's als 'asociaal' of 'onbetrouwbaar' werden
beschouwd, droegen een zwarte driehoek. Jehovah's Getuigen droegen paars en
homoseksuelen roze. Voor de nationaliteit werden letters gebruikt: 'P'
betekende Pools, 'SU' Sovjet-Unie en 'F' Frans. |
|
|||||
|
Sinti en Roma Tussen 1933 en 1945 hebben de Sinti en de Roma
veel geleden door de vervolging en de genocide van de nazi's. Het nazi-regime
baseerde zich op eeuwenoude vooroordelen en beschouwde zigeuners als
'buitenstaanders' en als 'raciaal inferieur.' Men meende dat zij een
bedreiging vormden voor de biologische zuiverheid en kracht van het
'superieure Arische' ras. Tijdens de tweede wereldoorlog brachten de nazi's
en hun collaborateurs in de door de Duitsers bezette gebieden tienduizenden
mannen, vrouwen en kinderen van de Sinti- en Romavolken om het leven. De schattingen lopen uiteen van 200.000
tot 1.000.000. Homoseksuelen
Omdat de nazi's de Duitse samenleving zuiver
wilden maken en een 'Arisch heersersras' propageerden, veroordeelden ze de
homoseksuelen als 'sociaal afwijkend.' Kort nadat Hitler op 30 januari 1933
de macht had overgenomen verbood hij alle homoseksuele en lesbische
organisaties. SA-mannen in bruine hemden voerden razzia's uit op instellingen
en plaatsen waar homoseksuelen elkaar ontmoetten. Deze subcultuur, die in de
relatieve vrijheid van de jaren twintig in de cafés en de kroegen van
Berlijn, Hamburg, München, Bremen en andere steden tot bloei was gekomen,
raakte ernstig verzwakt en werd ondergronds gedreven. Veel homoseksuelen
belandden in gevangenissen of concentratiekampen. Tussen de 5.000 en 15.000
homoseksuelen kwamen in de kampen om. De slachtoffers waren hoofdzakelijk
mannen. Lesbiennes werden door de nazi's niet systematisch vervolgd. Gehandicapten
Kort nadat Hitler de macht had overgenomen,
begonnen de nazi's al met het doorvoeren van hun ideeën over een biologisch
'pure' bevolking. Ze wilden een 'Arisch ras van heersers' creëren. De wet ter
voorkoming van de voortplanting van erfelijke ziekten, van kracht geworden op
14 juli 1933, hield in dat allen die leden aan een als erfelijk overdraagbaar
beschouwde kwaal, zoals psychiatrische ziekten (schizofrenie en
manisch-depressieve psychose), achterlijkheid ('erfelijke zwakzinnigheid'),
fysieke misvorming, epilepsie, blindheid, doofheid en ernstige
alcoholverslaving, gedwongen werden zich te laten steriliseren. In totaal
werden er door de nazi's tussen de 200.000 en 250.000 geestelijk of
lichamelijk gehandicapte personen vermoord. Jehovah's Getuigen
Jehovah's Getuigen hadden onder het
nazi-regime zwaar te lijden van vervolgingen. Tijdens de gehele periode dat
de nazi's aan de macht waren, van 1933 tot 1945, ondernamen zij acties tegen
deze religieuze groepering. Anders dan de joden en de Sinti en Roma, die
vervolgd en om het leven werden gebracht vanwege hun afkomst, hadden de
Jehovah's Getuigen de mogelijkheid om aan vervolging en persoonlijke ellende
te ontkomen door hun godsdienstige overtuiging prijs te geven. Door de moed
die de overgrote meerderheid van hen toonde door, geconfronteerd met
concentratiekampen en soms zelfs met executie, te weigeren dat te doen,
stonden zij bij veel van hun tijdgenoten hoog in aanzien. Tussen de 2.500 en
5.000 van hen stierven in de kampen of in gevangenissen.
Waardevol
De Cd-rom met een aparte handleiding met
suggesties voor docenten, geeft waardevolle informatie over de vier
beschreven groepen. Niet alleen voor de doelgroep, leerlingen uit de
bovenbouw van Havo, VWO en Gymnasium, maar voor een ieder die geïnteresseerd
is in de Tweede Wereldoorlog. Naast stukjes geschiedenis, soms geïllustreerd
met kaarten, videofragmenten en radio-opnamen, worden indrukwekkende
levensgeschiedenissen op een heldere manier beschreven. De opgenomen foto’s
en series prenten over het concentratiekamp Auschwitz Birkenau van Karl
Strojka en de aquarellen van Johannes Speyer, die als Jehova Getuige gevangen
zat in Buchenwald doen een emotioneel appèl op de gebruiker. Provocerend
Het programma wil
inzicht geven in het benarde bestaan van vier kwetsbare groepen en zet zich
af tegen vooroordelen en discriminatie, die vaak uit een volkomen gebrek aan
kennis over deze groepen voortkomen. De opdrachten bij ieder onderdeel zijn
direct en confronterend. Zo moeten de spelers om te beginnen enkele kenmerken
van de vier groepen aanvinken en krijgen ze ongezouten commentaar op de
positieve en negatieve beeldvorming. Soms gaat het zelfs irriteren en roept
het discussie op maar daar lijkt het de maker juist om begonnen te zijn. Eén heldere conclusie dringt zich op:
vooroordelen, de negatieve en positieve, zijn per definitie onhoudbaar! Dat
is de belangrijke les van deze Cd-rom die een zinvolle rol kan spelen in het
onderwijs maar ook in documentatiecentra, oorlogs- en verzetsmusea en
bibliotheken niet mag ontbreken. |
||||||
|
|
||||||