Het vooroordelenspel

Vooroordelen ontmaskeren Nederlanders zijn gierig, Belgen zijn dom, gehandicapten zijn zielig, Derde Wereldkinderen zijn bedelaars en vluchtelingen zijn profiteurs. Allemaal vooroordelen. Het zijn beweringen die bij nader inzien niet waar of maar voor een klein deel waar zijn. Soms zijn vooroordelen grappig, bijvoorbeeld in de reclame. Meestal zijn ze hardnekkig en schadelijk voor groepen mensen. Samen met kinderen en jongeren vooroordelen ontmaskeren en andere mensen ontmoeten, zien wij als een uitdaging voor het onderwijs en jeugd- en jongerenwerk. Vooroordelen zitten in het hoofd van alle mensen. Soms zijn vooroordelen onschuldig. Iedereen mag denken wat ie wil. Vooroordelen kunnen ook heel vernederend zijn voor andere mensen wanneer het niet alleen bij gedachten blijft maar tot handelen komt. Dan wordt het discriminatie en dat is bij de wet verboden. Vooroordelen zijn een verdedigingsmechanisme voor mensen. Ze vormen een bescherming tegen het onbekende dat bedreigend kan zijn. Het gaat echter mis indien er helemaal geen sprake is van reële bedreiging en groepen mensen een negatief stempel krijgen. Positief en negatief Alle mensen hebben vooroordelen maar kinderen worden er niet mee geboren. Vooroordelen zijn aangeleerd. We kunnen ze ook weer afleren. Een vooroordeel hoeft niet per definitie negatief te zijn want we kennen ook positieve. De beweringen: Vrouwen kunnen niet autorijden, Surinamers zijn lui, waarderen velen negatief. Terecht, omdat sprake is van onjuiste generalisaties. De beweringen: Vrouwen zijn gevoeliger dan mannen, Een nootje van Duyvis is altijd oké, zijn positief geformuleerd maar net zo onwaar als de negatieve vooroordelen. Stereotiep Vooroordelen zijn bijna altijd stereotiep. Eén bepaald element van een groep mensen wordt benadrukt. Vooroordelen zijn gekoppeld aan emoties. Daarom is het zo moeilijk om vooroordelen te bestrijden. Albert Einstein heeft eens gezegd dat het eenvoudiger is om een atoom te splitsen dan iemand met een vooroordeel te overtuigen van het tegendeel. Iemand die een vooroordeel heeft, is geneigd om vanuit het vooroordeel selectief waar te nemen. Indien mensen iets meemaken dat in strijd is met het vooroordeel, en dat komt heel vaak voor, zeggen ze: `Ja, maar dat is een uitzondering'. En prompt stellen ze er weer een verhaal tegenover dat het negatieve vooroordeel bevestigt. De rol van het onderwijs Tal van onderzoeken maken duidelijk dat er een direct verband is tussen de waardering voor de eigen culturele identiteit en het respect waar we anderen mee tegemoet treden. Intercultureel onderwijs zou gericht moeten zijn op het bevestigen van de identiteit van leerlingen. Alle kinderen mogen trots zijn op hun huidskleur en hun geschiedenis, ook al vertoont deze geschiedenis donkere kanten. Juist vanuit een sterk identiteitsbesef kunnen mensen hun cultuur relativeren en met andere mensen samenleven. Het onderwijs en het jeugd- en jongerenwerk kunnen de negatieve vooroordelen de wereld niet uitbannen. Wel kan een belangrijke bijdrage geleverd worden aan een manier van denken en handelen, die gericht is op een grotere mate van gelijkwaardigheid en rechtvaardigheid. Van begeleiders wordt verwacht dat zij een onderwijsklimaat scheppen waarin leerlingen bevestigd worden in hun persoonlijke identiteit. Op deze wijze kunnen in het onderwijs waarden verhelderd worden zodat de multiculturele samenleving aan kwaliteit wint.